Hét kennisplatform netwerk voor Energietransitie in de wijk

Een modulair warmtesysteem voor het stapsgewijs aardgasvrij maken van woningen en wijken

di 6 oktober 2020
artikel

Met modulaire warmtesystemen gaan gemeenten en woningcorporaties snel en simpel aan de slag met het aardgasvrij maken van woningen. Niek Habraken van woningcorporatie KleurrijkWonen en Detlef Meijer van infraspecialist Firan vertellen over de opgaven en oplossingen van de stapsgewijze aanpak.

Gemeenten, woningcorporaties en andere partijen in de warmteketen staan voor de uitdaging om de energietransitie te versnellen - om zo de klimaatdoelstellingen voor 2030 en 2050 te realiseren. Een belangrijke pijler van de lokale energietransitie is om al op korte termijn stappen te zetten om de warmtevoorziening in de bestaande bouw duurzamer te maken. Modulaire warmtesystemen maken het mogelijk om stapsgewijs te werken aan een aardgasvrije en klimaatneutrale warmtevoorziening, zoals een lokaal warmtenet met duurzame bronnen.

Flexibel opschaalbaar

In Culemborg is een haalbaarheidsstudie uitgevoerd naar de inzet van een modulair warmtenet voor woningen in de wijk Voorkoop. Niek Habraken, manager verduurzaming en innovatie van KleurrijkWonen, een corporatie met woningen in zes gemeenten in de regio's Rivierenland (Gelderland) en Alblasserwaard-Vijfheerenlanden (Zuid-Holland): "De afgelopen jaren hebben we veel geïnvesteerd in de verbetering en verduurzaming van onze woningvoorraad. Dat heeft ervoor gezorgd dat veel woningen nu energielabel B of C hebben. We hebben vervolgens gekeken naar verschillende oplossingen om de woningen straks aardgasvrij te maken. Een concept met een buurtwarmtepomp en een kleinschalig warmtenet is naar voren gekomen als betaalbaar en betrouwbaar systeem."
Modulaire warmtesystemen leveren de bouwstenen om stapsgewijs aardgas uit te faseren, vertelt Detlef Meijer, manager business development bij Firan. "Met de basismodule, die draait in een centraal wijkproductiestation met collectieve luchtwarmtepompen, wordt al een groot deel van het aardgasverbruik vervangen. Het systeem is vervolgens flexibel en efficiënt opschaalbaar tot een grootschalige voorziening, die volledig gebruik maakt van lokaal beschikbare duurzame bronnen. Denk aan restwarmte uit datacenters, aquathermie en geothermie."

Draagvlak onder huurders en eigenaren

De Culemborgse wijk Voorkoop bestaat uit ongeveer 1500 woningen, die in het kader van de bewonersparticipatie bij de Transitievisie Warmte zijn onderverdeeld in negen deelbuurten. Zo'n vijftig bewoners zijn actief betrokken bij het proces, en houden zich in werkgroepen bezig met onder andere communicatie, techniek en financiën. Per deelbuurt worden bewonersbijeenkomsten georganiseerd, waarin een warmtenet een belangrijk onderwerp van gesprek is.
"In Voorkoop zijn veel koophuizen met bewoners met lage inkomens, en betaalbaarheid is voor deze huiseigenaren net zo belangrijk als voor onze huurders", zegt Habraken. "We willen dat alle bewoners worden geholpen, begeleid en ontzorgd bij de overstap naar een nieuwe warmtevoorziening. Dat is essentieel voor het draagvlak. Daar zijn de woningcorporatie en gemeente natuurlijk ook bij gebaat: we verminderen het vollooprisico als we volledige straten en woonblokken kunnen overzetten naar een aardgasvrije oplossing."
Samen met bewoners werken de gemeente Culemborg, KleurrijkWonen en energiecoöperatie Vrijstad Energie aan een Transitievisie Warmte voor Voorkoop. In de eerste fase maken zo'n 500 huishoudens de overstap naar een alternatief voor de gasgestookte cv-ketels die nu in de woningen worden gebruikt. Daarvan zijn ongeveer 350 woningen, verdeeld over twaalf complexen, in het bezit van KleurrijkWonen. Habraken: "We beginnen bewust in het deel van de wijk met veel corporatiewoningen, om een vliegende start te maken met de warmtetransitie in de buurt. Met het modulaire systeem werken we toe naar een warmtenet op een middelhoge temperatuur, zodat we het wooncomfort van huurders garanderen en er in eerste instantie weinig aanpassingen in de woningen nodig zijn."
Een modulair warmtesysteem is bij uitstek geschikt voor wijken waar (nog) geen duurzame bron voor een warmtenet beschikbaar is, legt Meijer uit. "Een woningcorporatie kan dan toch al snel en simpel stappen zetten richting een aardgasvrije wijk, uitgaande van clusters van 400 tot 800 woningen en zonder dat er op gebouwniveau ingrijpende maatregelen noodzakelijk zijn. Dat scheelt tijd, kosten en overlast voor bewoners."

Buurten verbinden

De stapsgewijze aanpak van een modulair systeem maakt de lokale warmtetransitie overzichtelijk en hanteerbaar. Meijer licht toe: "Als er een grootschalig warmtenet moet worden ontwikkeld, dan is daar vaak eerst de zekerheid voor nodig dat er duizenden woningen op worden aangesloten. Met een modulair systeem kan je enkele buurten van het aardgas afhalen. Later kunnen de netten onderling worden verbonden. Daarmee ontstaat een lokaal of zelfs regionaal warmtenet dat gebruik maakt van duurzame bronnen in de omgeving. We kunnen dus nú al van start met een systeem dat de komende jaren verder doorgroeit en verduurzaamt, zonder dat je vastzit aan techniek waar je later misschien spijt van krijgt."
"Met een modulair systeem zijn we ervan verzekerd dat bewoners er straks warm bij zitten, zonder dat er nu al veel aan de woning hoeft te worden veranderd", zegt Habraken over de overwegingen in Voorkoop. "De radiatoren in de huizen blijven in gebruik en er is niet onmiddellijk extra gebouwisolatie nodig. Dat wil niet zeggen dat we isolatie niet belangrijk vinden. Wij als woningcorporatie - maar ook de particuliere woningeigenaren - kunnen nu zelf het tempo van de isolatiemaatregelen bepalen. In Voorkoop zijn we van plan om, als de wijk eenmaal aardgasvrij is, in te zetten op isolatie van de woningen. Daarmee gaan de maandelijkse energielasten van de bewoners verder omlaag, en wordt natuurlijk ook de CO2-uitstoot verder verminderd."

Modulair systeem als startpunt

Het draagvlak voor de overstap naar aardgasvrije gebouwde omgeving is een grote uitdaging voor de succesvolle inzet van een modulair warmtesysteem, zegt Meijer. "In de bestaande bouw hebben we vaak te maken met een mix van huur- en koopwoningen. Woningcorporaties spelen een belangrijke rol in het creëren van draagvlak bij huurders. Maar hoe krijgen we de particuliere eigenaren mee?" De gemeente doet hiervoor voorstellen in de Transitievisie Warmte en er zijn subsidies en andere financiële regelingen om de overgang naar alternatieven voor aardgas te stimuleren. Maar gemeenten hebben - nog - geen bevoegdheid om te beslissen wanneer het aardgasnet wordt verwijderd.
"Het gaat om openheid en vertrouwen tussen de samenwerkende partijen - daarmee leg je de basis", zegt Habraken over de eerste ervaringen met de ontwikkeling van een modulair warmtesysteem in Culemborg. "De ambitie om een wijk aardgasvrij te maken is makkelijk uitgesproken, maar aan de uitwerking - of dat nu een modulair warmtesysteem is of een andere oplossing - zitten heel veel haken en ogen. Daarom zoeken we steeds nadrukkelijk naar de nuance, en vertellen we het eerlijke en complete verhaal, naar huurders én kopers."
Meijer: "Voor wijken met matig geïsoleerde woningen, zoals woningen met een energielabel D of slechter, is een warmtenet vaak een goede collectieve oplossing. De vraag is hoe een warmtenet van de grond komt als er nog geen duurzame bron, zoals een project met geothermie, in de buurt is. Een modulair warmtesysteem is dan een toekomstbestendig startpunt voor een duurzaam warmtenet."

Reacties

xMet het invullen van dit formulier geef je Energie+ en relaties toestemming om je informatie toe te sturen over zijn producten, dienstverlening en gerelateerde zaken. Akkoord

Copyright 2020 Aeneas Media

Deze website maakt gebruik van cookies. Meer informatie AccepterenWeigeren